Trabzon İmparatorluğu

Trabzon İmparatorluğu veya Trapezuntin İmparatorluğu, 13. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar varlığını sürdüren Bizans İmparatorluğu'nun üç kalıntı devletinden biriydi. İmparatorluk, Anadolu'nun uzak kuzeydoğu köşesi olan Pontus'tan ve güney Kırım'ın bazı kısımlarından oluşuyordu. Gürcistan'ın Trabzon'daki müdahalelerinin yardımıyla kuruldu.

Dördüncü Haçlı Seferi'nin V. Aleksios'u devirip Latin İmparatorluğu'nu kurmasının ardından, Trabzon İmparatorluğu, Laskaris Hanedanı yönetimindeki İznik İmparatorluğu ve Angelos Hanedanı'nın bir kolu yönetimindeki Epir Despotluğu ile birlikte imparatorluk tahtını talep eden üç Bizans ardıl devletinden biri oldu. Trapezuntin İmparatorluğu, Konstantinopolis'in yağmalanmasından birkaç hafta önce Alexios Komnenos komutasındaki Gürcü seferinin ardından, Gürcistan Kraliçesi Tamar'ın yardımıyla 1204 yılında kuruldu. Alexios daha sonra kendisini imparator ilan etti ve Trabzon'a yerleşti. Tahttan indirilen imparator I. Andronikos Komnenos'un torunları ve son erkek soyundan gelenler olan Alexios ve David Komnenos, V. Alexios Doukas'a karşı Roma imparatoru olma iddialarını ileri sürdüler. Ardından gelen savaşlar, Epir'den doğan imparatorluk hükûmeti olan Selanik İmparatorluğu'nun, İznik ve İkinci Bulgar İmparatorluğu ile olan çatışmaların ardından çökmesine ve 1261'de İznikliler tarafından Konstantinopolis'in nihai olarak geri alınmasına yol açtı.

İznik'in yeniden fethine rağmen, Trabzon İmparatorları yirmi yıl boyunca kendilerini Roma imparatoru olarak adlandırmaya ve imparatorluk tahtı üzerindeki iddialarını ileri sürmeye devam ettiler. Trabzon İmparatoru II. John, İznik Konsili'nin şehri geri almasından 21 yıl sonra, Roma imparatorluk ünvanına ve Konstantinopolis'e ilişkin Trabzon iddiasından resmen vazgeçti ve imparatorluk ünvanını "Romalıların İmparatoru ve Otokratı"ndan "Tüm Doğu, İberya ve Perateia'nın İmparatoru ve Otokratı"na değiştirdi.

Yeniden kurulan imparatorluk, 1453'te Osmanlıların Konstantinopolis'i fethiyle sona erdi. Trabzon, Osmanlı Sultanı II. Mehmed'in bir aylık kuşatmanın ardından şehri fethettiği ve hükümdarını ve ailesini esir aldığı 1461 yılına kadar varlığını sürdürdü. Trabzon'un bir kolu olan Kırım Teodor Prensliği ise 14 yıl daha varlığını sürdürdü ve 1475'te Osmanlı İmparatorluğu'nun eline geçti. Trabzon monarşisi, Bizans ardıl devletleri arasında en uzun süre varlığını sürdüren monarşi oldu. Epir Despotluğu, İznik'in yeniden fethinden önce bile Bizans tahtı için mücadeleyi bırakmış ve yaklaşık 1340 yılında yeniden kurulan Bizans İmparatorluğu tarafından kısa bir süre işgal edilmiş, daha sonra Sırp İmparatorluğu'nun bir bağımlılığı haline gelmiş, ardından İtalyanlar tarafından devralınmış ve nihayetinde 1479'da Osmanlı İmparatorluğu'na düşmüştür.

Trabistan hükümdarları 1461'de devletlerinin sonuna kadar imparator ünvanını taşırken, rakipleri İznik'teki Laskariler ve Konstantinopolis'teki Palaiologoslar, 14. yüzyılın sonlarına kadar imparatorluk ünvanına yönelik iddialarına karşı çıkmışlardır. 13. yüzyılda George Pachymeres onları Laz prensleri olarak adlandırırken, 14. yüzyılın ortalarında Demetrios Kydones, Konstantinopolis'teki imparatorların Trabzon hükümdarlarına devletlerini verdiğini iddia etmiştir. Konstantinopolis'teki yöneticiler için Trabzon, çoğu zaman isyankar eski bir vasal veya bağımsızlığını ilan edip imparator olan bir barbar olarak görülüyordu; ancak Trabzon'daki imparatorlar imparatorluk iddialarından asla vazgeçmediler.