Ses Bilgisi ve Sözcük Yapısı
Özet
TYT'de dil bilgisi soruları ses olayları, yapım ve çekim ekleri ile sözcük türleri üzerinden gelir. Ses olaylarını örnek sözcüklerle tanımak, kuralları ezberlemekten daha hızlı sonuç verir.
Kavramlar
p, ç, t, k ile biten sözcüğe ünlüyle başlayan ek gelince b, c, d, g/ğ olur: kitap → kitabı.
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı sözcüklere ünlüyle başlayan ek gelince o ünlü düşer: ağız → ağzı.
Sözcükten yeni anlamlı sözcük türetir (göz → gözlük); çekim eki ise yalnız görev kazandırır (göz → gözü).
Kurallar ve formüller
- Ünsüz benzeşmesi: f, s, t, k, ç, ş, h, p ile biten sözcüğe c, d, g ile başlayan ek gelince ç, t, k olur: kitapçı, ağaçta
- Kök + yapım eki = gövde · Gövde + çekim eki = çekimli sözcük
Çözümlü örnekler
1"Burnu" sözcüğünde hangi ses olayı vardır?
Çözümü göster
"Burun" sözcüğüne ünlüyle başlayan ek gelince ikinci hecedeki "u" düşmüştür: ünlü düşmesi.
Sık yapılan hatalar
- Tek heceli sözcüklerde yumuşama aramak; çoğunda yumuşama olmaz: top → topu.
- Çekim ekini yeni sözcük türettiği için yapım eki sanmak.
Püf noktası
Ünsüz benzeşmesini "FıSTıKÇı ŞaHaP" kısaltmasıyla hatırla; bu harflerden sonra gelen c, d, g sertleşir.
Mini test
Konuyu bitirdiysen kendini sına: süreli kısa bir test, sonunda doğru-yanlış-boş dökümü ve çözümler.